Z ostatniej chwili

Decyzja portugalskich władz zapadła w wyjątkowo napiętym momencie, już po rozpoczęciu działań zbrojnych oraz po irańskim odwecie. Rząd w Lizbonie zgodził się, by Stany Zjednoczone mogły korzystać z bazy Lajes w ramach operacji „Epicka Furia”, ale wyłącznie pod określonymi warunkami. Nie była to więc otwarta zgoda na pełne wsparcie operacyjne, lecz rozwiązanie obwarowane konkretnymi zasadami.

Minister spraw zagranicznych Portugalii, Paulo Rangel, jednoznacznie zaznaczył, że portugalskie władze nie dopuściły do wykorzystania bazy do pierwszego amerykańskiego uderzenia na Iran. Zgoda została wydana dopiero po tym, jak doszło do działań odwetowych ze strony Teheranu. Tym samym rząd podkreślił, że nie zamierzał uczestniczyć w inicjowaniu ataku, a jedynie dopuścił możliwość wsparcia w sytuacji odpowiedzi na wcześniejsze działania Iranu.

Obecność wojskowa Stanów Zjednoczonych w bazie Lajes nie jest nowym zjawiskiem. Jej podstawą jest umowa z 1995 roku, regulująca funkcjonowanie amerykańskich sił w kontekście zobowiązań wynikających z członkostwa w NATO. To właśnie w ramach tych ustaleń USA mogą korzystać z infrastruktury na Azorach. Sprawa operacji przeciwko Iranowi sprawiła jednak, że interpretacja tych zapisów stała się przedmiotem politycznej dyskusji.

Iran, fot. Canva

Zasady korzystania z bazy Lajes w operacji „Epicka Furia”
Najwięcej emocji budzą ograniczenia, które towarzyszą zgodzie na wykorzystanie bazy. Część portugalskich polityków, zwłaszcza z lewicowej strony sceny politycznej, wyraziła zaniepokojenie doniesieniami Teheranu, według których w wyniku operacji miało dojść do zniszczenia obiektów cywilnych. W tym kontekście rząd w Lizbonie zdecydował się jasno określić ramy dopuszczalnych działań.

Paulo Rangel podkreślił, że baza Lajes może być używana tylko „w odpowiedzi na atak ze strony Iranu, zgodnie z zasadami konieczności i proporcjonalności, a cele operacji muszą mieć wyłącznie charakter wojskowy” – mówił szef portugalskiej dyplomacji, odnosząc się do zasad obowiązujących przy korzystaniu z infrastruktury na Azorach. Tym samym władze Portugalii wyraźnie zaznaczyły, że nie akceptują działań, które wykraczałyby poza odpowiedź na atak i które mogłyby prowadzić do uderzeń w cele niemilitarne.

Zgoda ma więc charakter warunkowy i ograniczony. Obejmuje jedynie działania, które spełniają kryteria prawa międzynarodowego w zakresie samoobrony oraz mieszczą się w ramach uzgodnień sojuszniczych. To próba pogodzenia zobowiązań wobec Stanów Zjednoczonych i NATO z rosnącą presją polityczną wewnątrz kraju.

Wielki wstrząs na stacjach w Polsce. Tyle płacimy za litr benzyny
Czytaj dalej

Nawrocki uderzył w Tuska przed całą Polską. Wystarczyło jedno zdanie
Czytaj dalej
Obecność żołnierzy i samolotów w bazie Lajes na Azorach
W tle politycznych deklaracji pojawiają się konkretne liczby, które pokazują skalę obecności wojskowej na Azorach. Obecnie w bazie Lajes przebywa 165 amerykańskich żołnierzy, których wspiera około 400 portugalskich pracowników. To stały element funkcjonowania obiektu wynikający z obowiązującej umowy.

Sytuacja zmieniła się jednak wraz z niedawnym przybyciem dodatkowych 400 żołnierzy USA, co znacząco zwiększyło amerykańską obecność na wyspie Terceira. Choć dokładna liczba samolotów stacjonujących w bazie nie została oficjalnie podana, portugalskie media informują, że od połowy lutego w Lajes mogło wylądować nawet do 30 maszyn. Wśród nich znajduje się co najmniej 15 samolotów transportowych oraz tankujących, co wskazuje na logistyczny charakter części operacji.

W bazie operują nie tylko maszyny amerykańskie. Obecne są tam również samoloty brytyjskich sił powietrznych, co dodatkowo podkreśla międzynarodowy charakter tego miejsca. Według informacji przekazanych przez portugalską telewizję publiczną RTP, w niedzielę na Azorach pojawiło się co najmniej siedem samolotów. Skala ruchu lotniczego i zwiększona liczba żołnierzy pokazują, że baza Lajes odgrywa istotną rolę w bieżących działaniach, choć jej wykorzystanie pozostaje formalnie ograniczone do ściśle określonych zasad.