Koniec z przywilejami dla Ukraińców. Od dziś weszły nowe przepisy. Klamka zapadła

Cztery lata po wybuchu wojny w Ukrainie Polska zaczyna wycofywać się z nadzwyczajnych rozwiązań wprowadzonych na początku kryzysu uchodźczego. Od 5 marca 2026 roku wchodzą w życie nowe przepisy, które znacząco ograniczają część świadczeń dla obywateli Ukrainy przebywających w Polsce.

Zmiany wynikają z ustawy z 23 stycznia 2026 roku, podpisanej przez prezydenta Karola Nawrockiego 19 lutego. Dokument wygasza wiele rozwiązań specustawy obowiązującej od 2022 roku i przenosi część regulacji do standardowego systemu ochrony cudzoziemców.

Koniec nadzwyczajnych przepisów z czasu wojny
Specustawa z 2022 roku powstała w sytuacji bezprecedensowej. Po rosyjskiej inwazji do Polski przybyły miliony osób uciekających przed wojną. W odpowiedzi wprowadzono uproszczone zasady pobytu, pracy, dostępu do świadczeń i edukacji.

Nowa ustawa wygasza ten odrębny system.

Zamiast niego wprowadzony zostaje jednolity system ochrony czasowej dla cudzoziemców, który ma funkcjonować na takich samych zasadach dla wszystkich osób objętych tym statusem.

Ustawa przedłuża legalność pobytu osób objętych ochroną czasową do 4 marca 2027 roku. W tym czasie osoby przebywające w Polsce będą mogły złożyć wnioski o dalszy pobyt w ramach standardowych procedur.

Status legalnego pobytu nadal będzie potwierdzany przez numer PESEL UKR, który pozostaje kluczowym dokumentem identyfikującym osoby objęte ochroną.

Zmienia się jednak sposób dokumentowania tego statusu. Papierowe zaświadczenia mają zostać zastąpione elektroniczną kartą DIIA, a potwierdzenie tożsamości i legalnego pobytu będzie możliwe również przez aplikację mObywatel.

Ważna zmiana: 30 dni na uzyskanie PESEL UKR
Jedną z istotniejszych zmian wprowadzonych ustawą jest wprowadzenie 30-dniowego terminu na złożenie wniosku o numer PESEL UKR po wjeździe do Polski.

Jeżeli osoba przybywająca z Ukrainy nie zarejestruje się w tym czasie, będzie to traktowane jako rezygnacja z ochrony czasowej.

W praktyce oznacza to, że brak rejestracji może skutkować utratą specjalnego statusu pobytowego.

Ograniczenie świadczeń socjalnych
Największe zmiany dotyczą systemu wsparcia socjalnego.

Nowe przepisy ograniczają świadczenia oferowane przez Urząd do Spraw Cudzoziemców, a część pomocy zostaje skierowana wyłącznie do wybranych grup.

Opieka zdrowotna będzie przysługiwać przede wszystkim:

osobom pracującym

małoletnim

ofiarom tortur i gwałtu

osobom szczególnie wrażliwym mieszkającym w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania

Osoby niepracujące będą objęte opieką medyczną na zasadach obowiązujących innych cudzoziemców przebywających w Polsce.

Ograniczona zostaje także pomoc w zakresie zakwaterowania i wyżywienia, która ma być kierowana głównie do najbardziej potrzebujących.

Zmiany w systemie świadczeń i danych ZUS
Ustawa przenosi do nowych przepisów również rozwiązania dotyczące współpracy instytucji państwowych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych będzie mógł przekazywać dane dotyczące zatrudnienia osób objętych ochroną czasową, co ma pomóc w ustalaniu prawa do świadczeń oraz w prowadzeniu postępowań administracyjnych.

Zachowane zostają także niektóre rozwiązania dotyczące świadczeń rodzinnych, jednak będą one funkcjonowały do końca bieżącego okresu świadczeniowego.

Szkoły jeszcze przez kilka miesięcy z dodatkowymi środkami
Najdłużej utrzymane zostaną rozwiązania dotyczące systemu edukacji.

Do końca roku szkolnego państwo nadal będzie finansować dodatkowe zadania związane z edukacją uczniów z Ukrainy.

Dotyczy to między innymi:

bezpłatnego transportu szkolnego

pomocy materialnej dla uczniów

oddziałów przygotowawczych

dodatkowych lekcji języka polskiego

zwiększonych limitów godzin dla nauczycieli

pracy asystentów międzykulturowych

Po zakończeniu roku szkolnego szkoły mają stopniowo powrócić do standardowych zasad funkcjonowania.

Początek nowego etapu polityki migracyjnej
Zmiany wchodzące w życie 5 marca oznaczają koniec najbardziej nadzwyczajnego okresu polityki wobec uchodźców z Ukrainy.

Specjalne rozwiązania wprowadzone w 2022 roku miały charakter interwencyjny i odpowiadały na nagły kryzys humanitarny. Nowe przepisy przenoszą część tych mechanizmów do zwykłego systemu prawnego i stopniowo wygaszają najbardziej kosztowne formy wsparcia.

Dla wielu osób oznacza to przejście z trybu nadzwyczajnej pomocy do zasad obowiązujących wszystkich cudzoziemców przebywających w Polsce.