Erich von Däniken, kontrowersyjny pisarz, zmarł w wieku 91 lat. Jego teorie o kosmitach i starożytnych cywilizacjach wciąż budzą emocje.

Erich von Däniken, szwajcarski pisarz i twórca kontrowersyjnych teorii o pozaziemskich korzeniach ludzkości, zmarł 10 stycznia 2026 r. w wieku niemal 91 lat. Jego książki, których wydał ponad 40 i to w ogromnych nakładach, wywarły wielki wpływ na popkulturę i wyobraźnię czytelników na całym świecie. Von Däniken był przekonany, że to przybysze z kosmosu odpowiadają za rozwój cywilizacji na Ziemi, a ślady ich obecności można znaleźć nawet w Biblii.

Podstawą poglądów von Dänikena była teza, że najważniejsze osiągnięcia starożytnych cywilizacji — zarówno naukowe, jak i religijne czy architektoniczne — nie mogły powstać bez udziału istot pozaziemskich. Według niego, Ziemię w przeszłości wielokrotnie odwiedzali kosmici, pozostawiając po sobie ślady w postaci monumentalnych budowli, rysunków czy innych artefaktów. Jego hipotezy, choć ostro krytykowane przez środowisko naukowe, zyskały rzesze zwolenników na całym świecie.

Erich Anton Paul von Däniken urodził się w 1935 r. w miasteczku Zofingen w Szwajcarii. Wychowywał się w surowej katolickiej rodzinie i uczęszczał do kolegium jezuickiego, gdzie już jako młody człowiek zaczął podważać religijne dogmaty. Po ukończeniu szkoły rozpoczął pracę w branży hotelarskiej, zaczynając od stanowiska kelnera w hotelu Ascot w Zurychu. W 1957 r. poznał tam swoją przyszłą żonę Elisabeth, z którą spędził 60 lat. W 1963 r. na świat przyszła ich córka Cornelia.

W latach 60. von Däniken awansował na stanowiska kierownicze w hotelarstwie, jednocześnie rozwijając zainteresowania starożytnymi mitami, budowlami i tekstami religijnymi. Przełomem okazał się rok 1968, kiedy opublikował swoją pierwszą i najważniejszą książkę — “Wspomnienia z przyszłości”. Przedstawił w niej hipotezę, że technologie i religie starożytnych cywilizacji zostały przekazane ludziom przez przybyszów z kosmosu, których nasi przodkowie uznali za bogów

Dzięki tej publikacji von Däniken stał się czołową postacią paleoastronautyki — koncepcji zakładającej, że w zamierzchłej przeszłości Ziemię odwiedzali kosmici, wpływając na rozwój technologii, kultury i religii. Choć środowisko naukowe nie traktuje tych teorii poważnie, idea starożytnych astronautów zyskała popularność w dużej mierze dzięki fantazjom szwajcarskiego hotelarza.

Jego sława bez trudu przeniknęła też przez żelazną kurtynę i była szeroko dyskutowana w PRL nie tylko przez naukowców. Dorastałem w latach 70. i dokładnie pamiętam ten specyficzny, sensacyjny i pobudzający wyobraźnię klimat, z jakim na podwórkach i rodzinnych przyjęciach rozprawiano o starożytnych kosmitach. Na przełomie lat 70. i 80., powstała nawet seria komiksowa “Bogowie z kosmosu”, znana u nas jako “Ekspedycja”, inspirowana koncepcjami von Dänikena.

Fakty miały dla von Dänikena drugorzędne znaczenie albo nie miały go w ogóle. Przez lata konsekwentnie interpretował starożytne dzieła sztuki jako przedstawienia astronautów, pojazdów kosmicznych czy zaawansowanej technologii. Wybiórczo cytował przestarzałe źródła i ignorował wyjaśnienia archeologiczne, jeśli nie pasowały do jego teorii. Jego podejście spotykało się z ostrą krytyką, a sam von Däniken był nazywany bajkopisarzem i szarlatanem.