Konstytucjonaliści o „planie B” rządu ws. SAFE. Czy rząd łamie konstytucję po wecie Nawrockiego?

Weto prezydenta Karola Nawrockiego wobec ustawy dotyczącej programu SAFE wywołało w Polsce poważny spór polityczny i prawny. Rząd zapowiedział realizację tzw. planu B, który ma pozwolić na pozyskanie środków na dozbrojenie armii mimo decyzji głowy państwa. Sprawa trafiła jednak na grunt konstytucyjny i stała się przedmiotem analizy ekspertów.

Dwóch znanych konstytucjonalistów – prof. Ryszard Piotrowski oraz Jerzy Stępień, były prezes Trybunału Konstytucyjnego – przedstawia odmienne spojrzenia na działania rządu.

Prof. Piotrowski: prezydent powinien najpierw sprecyzować zarzuty
Profesor Ryszard Piotrowski przyznał, że wątpliwości wobec sposobu realizacji programu SAFE przez rząd mogą się pojawiać. Jednocześnie podkreślił, że trudno jednoznacznie ocenić, czy doszło do naruszenia konstytucji.

„Najwyraźniej prezydent ma argumenty, które skłaniają go do wyrażenia takiego stanowiska, ale aby to ocenić, musiałby najpierw sprecyzować swoje zarzuty”.

Zdaniem konstytucjonalisty dopiero szczegółowe przedstawienie argumentów przez prezydenta pozwoliłoby ocenić, czy działania rządu rzeczywiście naruszają przepisy ustawy zasadniczej.

Jerzy Stępień: rząd ma prawo przyjąć uchwałę
Inaczej sytuację ocenia Jerzy Stępień, były prezes Trybunału Konstytucyjnego. Jego zdaniem przyjęcie uchwały przez Radę Ministrów nie stoi w sprzeczności z konstytucją.

„Nie widzę tu żadnej sprzeczności z konstytucją”.

Stępień powołał się na artykuł 93 konstytucji, który reguluje funkcjonowanie uchwał Rady Ministrów. Jak wyjaśnił, uchwały te mają zastosowanie do jednostek podległych rządowi.

„Uchwała nie jest aktem normatywnym, który działa wobec wszystkich, ale tylko podległych rządowi”.

Według eksperta oznacza to, że jeśli realizacją uchwały zajmują się instytucje podległe rządowi – takie jak MON czy agencje wojskowe – rząd może ją przyjąć bez konieczności uchwalania odrębnej ustawy.

Karol Nawrocki: SAFE może ograniczać suwerenność Polski
Prezydent Karol Nawrocki ogłosił decyzję o wecie w trakcie orędzia. W jego ocenie mechanizm SAFE rodzi poważne wątpliwości dotyczące suwerenności państwa.

„Problem z europożyczką SAFE nie dotyczy tylko pieniędzy, dotyczy także zasad”.

Nawrocki zwracał uwagę, że mechanizm finansowania zakłada możliwość wstrzymania środków przez instytucje unijne w ramach tzw. mechanizmu warunkowości.

„Bezpieczeństwo pod warunkiem nie jest bezpieczeństwem”.

Prezydent podkreślił również, że przekazywanie części kompetencji organizacjom międzynarodowym ma swoje konstytucyjne granice, szczególnie gdy chodzi o kontrolę nad siłami zbrojnymi.

Karol Nawrocki zapowiedział także, że próba pozyskania pieniędzy z SAFE bez podstawy ustawowej może spotkać się z konsekwencjami.

„Przestrzegam, że wszelkie próby zagranicznego zadłużania naszego kraju w sposób pozaprawny wcześniej czy później spotkają się z odpowiedzialnością zarówno polityczną, jak i prawną”.Polityka

Wypowiedź prezydenta wywołała natychmiastową reakcję polityków opozycji i koalicji rządzącej.

Rząd przyjmuje uchwałę i uruchamia program „Polska Zbrojna”
Mimo weta prezydenta rząd zdecydował się kontynuować działania związane z programem SAFE. Na nadzwyczajnym posiedzeniu przyjęto uchwałę, która ma umożliwić realizację programu Polska Zbrojna. Premier Donald Tusk zapowiedział, że weto nie zatrzyma planów wzmocnienia polskiej armii.

Rząd zakłada, że środki będą mogły zostać pozyskane poprzez Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych, funkcjonujący na podstawie ustawy o obronie ojczyzny z 2022 roku. Fundusz ten pozwala m.in. na zaciąganie pożyczek przez Bank Gospodarstwa Krajowego oraz emisję obligacji.

Politycy opozycji krytykują program SAFE, wskazując na ryzyko powtórzenia sytuacji znanej z Krajowego Planu Odbudowy. Ich zdaniem mechanizm warunkowości może umożliwić Komisji Europejskiej blokowanie środków dla Polski. Rząd przekonuje jednak, że w przypadku SAFE zasady kontroli wydatkowania pieniędzy są podobne do tych stosowanych w większości programów unijnych i dotyczą głównie kwestii antykorupcyjnych oraz zgodności wydatków z przeznaczeniem. Spór wokół programu SAFE pokazuje, że konflikt między Pałacem Prezydenckim a rządem przeniósł się już nie tylko na poziom polityczny, ale także konstytucyjny.